Grofkeramiek Nederland

 

Vanaf 1 januari 2023 heb ik Ė door vervroegde pensionering - de tijd gekregen om me volledig te richten op mijn passie, het onderzoeken van de geschiedenis van steenfabrieken en pannenfabrieken in Nederland. Een eerste stap daarin is het completeren en verbeteren van de informatie op de website encyclopedie grofkeramiek van de Stichting Historie Grofkeramiek. Verder voer ik provincie voor provincie een gestructureerd onderzoek uit naar de keramische fabrieken die er ooit geweest zijn. Waarbij de aandacht in eerste instantie gericht is op jaar van oprichting, jaar van beŽindiging en de eigenaren. Om vervolgens dieper op de fabrieken zelf in te kunnen gaan.

Als gevolg van diverse onderzoeksvragen die me de laatste tijd bereiken, heb ik een eigen bedrijf opgericht met de naam Het Stenen Verleden. Deze onderneming dient om diepgaande onderzoeksvragen over industrieel erfgoed te behandelen.

De passie voor geschiedenis van grofkeramiek is ontstaan doordat ik:

-       altijd gewoond heb in Tegelen, een plaats die al 150 jaar het Nederlandse centrum van de dakpannenindustrie is,

-       geschiedenis gestudeerd heb in Utrecht,

-       35 jaar gewerkt heb bij steen- en pannenproducent Teewen, later Wienerberger.

In het begin heb ik me vooral geconcentreerd op de keramische industrie in Limburg, zie hieronder. Hierdoor heb ik me diverse onderzoeksmethodes eigen gemaakt, die me nu goed van pas komen om andere regioís te onderzoeken.

 

Grofkeramiek Limburg

 

Eind 2007 heb ik, op verzoek van de Stichting Historie Grofkeramiek, de coŲrdinatie op me genomen van het onderzoek naar het verleden van de grofkeramische industrie in Limburg. Het zwaartepunt van het onderzoek zal zich in eerste instantie richten op het bepalen van de diverse produktielokaties van de vele steenfabrieken, pannenbakkerijen en gresbuizenfabrieken in de provincie. Na een grondig literatuuronderzoek heb ik zoín 175 lokaties opgespoord, waarvan de helft in het grofkeramische industriecentrum Tegelen, Belfeld, Beesel en Swalmen.

In mei 2009 zijn de resultaten van de diverse regionale coŲrdinatoren gebundeld in een prachtige website getiteld encyclopedie grofkeramiek. Op deze website zijn alle momenteel bekende lokaties zichtbaar.

Een eerste, sterk ingekorte versie van de Limburgse lokaties wordt hieronder weergegeven. De resultaten zijn steeds gegroepeerd per postcode-gebied (eerste 2 cijfers van de postcode). Uitzonderingen hierop zijn de aparte links voor de plaatsen Tegelen, Belfeld, Reuver/Beesel, Swalmen en Echt. Dit leek mij voor de overzichtelijkheid nodig, omdat hier meer dan 10 lokaties aan te wijzen waren.

In de lijst en de encyclopedie zijn opgenomen alle bakkerijen en fabrieken van stenen, pannen en gresbuizen, voor zover gewerkt werd met vaste ovens. De tot 1900 veel voorkomende veldovens, die alleen voor de eenmalige productie van een grote hoeveelheid pannen of stenen gemaakt werden, zijn niet opgenomen.

De lijst met lokaties is niet compleet. Bovendien is het de bedoeling om zoveel mogelijk gegevens over de betreffende fabrieken te verzamelen. Daarom het verzoek om met mij contact op te nemen indien u meer informatie over een van de grofkeramische produktielokaties heeft.

Bovendien ben ik momenteel voor een deel der fabrieken in het bezit van veel meer dan de hier vermelde gegevens, zoals fabrieksnamen, eigenaren en enkele zaken. Indien u interesse heeft in deze tak van industrie in een bepaalde plaats of gebied, kunt u bij mij, via E-mail, de gedetailleerde gegevens opvragen.

 

Regio 65: ††††† Mook, Heyen

Regio 58: ††††† Venray, Bergen

Regio 59: ††††† Venlo, Helden

Regio 59a: †† Tegelen

Regio 59b: †† Belfeld

Regio 59c: ††† Reuver, Beesel

Regio 60: ††††† Weert, Roermond

Regio 60a: †† Swalmen

Regio 61:†††††† Sittard, Geleen

Regio 61a:†††† Echt

Regio 62:†††††† Maastricht, Vaals

Regio 63: ††††† Nuth, Landgraaf

Regio 64:†††††† Heerlen, Kerkrade

 

Sinds mei 2014 ben ik namens WIEL (Werkgroep Industrieel Erfgoed Limburg) bezig met een gedetailleerder onderzoek naar het industriŽle erfgoed van de grofkeramische fabrieken in Limburg. Omdat hierbij gekeken wordt naar industrieel, komen ongeveer 110 fabrieken aan bod. Hiervan zijn er nog 13 actief. Bedoeling van het onderzoek is een inventarisatie te geven van alle restanten van het industriŽle erfgoed, met een classificatie van het belang. Want er is reeds veel verdwenen, maar er zijn nog steeds waardevolle stukken die het bewaren waard zijn. Het boek is eind 2016 af.

In dit kader heb ik onlangs op RTV Roermond een lans gebroken voor behoud van industrieel erfgoed van de grofkeramiek in Limburg. Met name Teeuwen in Reuver en een deel van Euroceramics in Belfeld: http://www.youtube.com/watch?v=O1BdDsJxvRc#t=10 . Mijn deel begint rond 1:50 en duurt tot het einde.

 

Begin 2015 stuitte ik in het kader van mijn onderzoek op een nog gave pannenoven uit 1843. De vindplaats was Lottum (gemeente Horst aan de Maas). Nadat archiefonderzoek aangetoond had dat dit inderdaad een pannenoven betrof, werd begonnen met schoonmaken van het interieur. Een laag van 30 cm modder werd verwijderd, waardoor de originele vloer weer aan het licht kwam. Nu loopt een procedure om het bouwwerk op de gemeentelijke monumentenlijst te krijgen. Een kort filmpje van TV Limburg over de speurtocht is te vinden op http://www.tvl.nl/nl/video-embed?refpage=30961

 

Rechts: Het interieur van de pannenoven in Lottum (Foto: Peter Bors)